नदी प्रदूषणाचे (अ)प्रत्यक्ष परिणाम

नदी प्रदूषणाबद्दल पुणेकरांमध्ये असलेला जागरूकतेचा अभाव आणि अनास्था याचं एक महत्वाचं कारण म्हणजे नळांद्वारे होणारा शुद्ध पाण्याचा पुरवठा. यामुळे नदी प्रदूषणाचा आपल्या घरापर्यंत कोणताही परिणाम जाणवत नाही अशा भ्रमात आपण जगतो. त्यामुळेच नदी कितीही प्रदूषित झालेली दिसली तरीही तो शहरासमोराचा एक मोठा प्रश्न आहे हे जनसामान्यांना जाणवत नाही.

पिण्याच्या आणि वापरण्याच्या पाण्यातील प्रदूषणामुळे होणारे आजार/रोग हे प्रदूषणाचे प्रत्यक्ष जाणवणारे परिणाम आहेत. परंतु याचा असा अर्थ होत नाही कि आपल्या घरी मिळणारे पाणी स्वच्छ असेल तर आपले आरोग्य पूर्णपणे सुरक्षित आहे.

शहरातील नदीच्या प्रदूषणामुळे दोन मोठे धोके निर्माण होतात. एक म्हणजे डास आणि इतर कीटकांमुळे होणारा विषाणूजन्य आजारांचा प्रादुर्भाव आणि दुसरा म्हणजे आपल्या अन्नसाखळीत शिरलेली घातक प्रदूषके.

प्रदूषित नदी म्हणजे डासांसाठी एक breeding ground च आहे. डास आणि अन्य कीटकांमुळे होणारा विषाणूंचा फैलाव आणि त्यामुळे दर ऋतू बदलाच्या वेळी येणारी विषाणूजन्य आजारांची साथ (ताप, फ्लू, मलेरिया, डेंग्यू इ.) हि गोष्ट आता पुण्यात नित्याचीच झाली आहे. आजारी पडणाऱ्यांची संख्या, त्यावर होणारा औषधोपचाराचा खर्च, त्यामुळे अनेक घरांचे कोसळलेले महिन्याच्या खर्चाचे अंदाजपत्रक, आजारी व्यक्तींच्या गैरहजेरीमुळे कार्यालयीन अडलेली कामे, त्या विलंबामुळे होणारे आर्थिक नुकसान, अशा आजारांमुळे दुर्दैवाने जे रुग्ण मृत्युमुखी पडतात त्यांच्या कुटुंबावर कोसळणारे संकट इ. गोष्टींचा जर विचार केला तर या नदी प्रदूषणाची केवढी मोठी किंमत आपण दर वर्षी भोगतो याचा अंदाज येईल.

प्रदूषित नदीतील पाण्यावरच शहराबाहेर भाज्या पिकवल्या जातात आणि हेच पाणी शेतीला दिले जाते. यातील घातक आणि विषारी द्रव्ये वनस्पतींकडून शोषली जातात आणि या अन्नाच्या सेवनामधून आपल्या शरीरात जातात. अशी द्रव्ये वर्षानुवर्षे शरीरात साठत गेल्याने कर्करोग होऊ शकतो. शरीरातील महत्वाच्या प्रक्रिया विस्कळीत होतात.

एवढी मोठी वैयक्तिक, सामाजिक आणि आर्थिक किंमत आपण नदी प्रदूषणामुळे भोगत आहोत. (आपल्या घरी जरी शुद्ध पाणी नळाने येत असले तरीही). नदीचे प्रदूषण थांबवण्यासाठी लागणारी किंमत यापुढे अगदीच नगण्य आहे.

जोपर्यंत आपण हि गोष्ट समजून घेत नाही तोपर्यंत आपल्याला प्रदूषण नियंत्रणाच महत्व कळणार नाही आणि तोपर्यंत आपण प्रदूषण थांबवण्यासाठी आग्रह धरणार नाही. जोपर्यंत मोठ्या संख्येने लोक हा आग्रह धरत नाहीत तोपर्यंत त्याचं प्रतिबिंब माध्यमांमध्ये पडणार नाही आणि तोपर्यंत राज्यकर्ते/शासनकर्ते यांनाही हि गोष्ट महत्वाची वाटणार नाही.

हे दुष्टचक्र थांबवायचे असेल तर प्रथम आपण स्वतः नदीच्या प्रदूषणाबद्दल आणि त्याच्या सर्व प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष परिणामांबद्दल जागरुक झाले पाहिजे. तसेच आपल्या संपर्कातील सर्वांना जागरुक केले पाहिजे. विचार आणि सुयोग्य कृती यामधून पुरेसे जनमत तयार झाल्यास मुठा नदीला पुन्हा एकदा ‘जीवित नदी’चे स्वरूप प्राप्त होण्यास फार वेळ लागणार नाही.

 

 

  • मनीष घोरपडे

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s